Woorden

Numineus
 
Het Nederlands, die mooie taal waar we dagelijks in spreken, schrijven en denken, kent (inclusief woordvormen) ongeveer 1 miljoen woorden (Stekelenburg). Deze geweldige woordenlijst bestaat niet, de Dikke van Dale bijvoorbeeld, noemt 'slechts' 250.000 woorden. Maar dit terzijde. Van deze immense woordenlijst gebruiken wij ongeveer 10.000 woorden. Daar doen we het in het dagelijks leven mee. Naast deze zogenoemde productieve woorden kennen wij, afhankelijk van leeftijd, opleiding en taalervaring, tussen de 50.000 en 70.000 receptieve woorden. Die gebruiken wij niet, maar we kennen ze wel als we ze horen of lezen. Woorden die onze receptieve woordenschat te buiten gaan kennen we niet, of we hebben slechts een vaag vermoeden van hun betekenis.
 
Enige tijd geleden noemde Herman Wijffels in een interview het woord 'numineus'. Natuurlijk was er commentaar: waarom dergelijke woorden gebruiken als er een begrijpelijk alternatief (goddelijk) voor is. Dit werd gepareerd met de opmerking dat numineus meer zou betekenen dan goddelijk. En hiermee hebben we een stevig taalprobleem bij de kop. Wat is je woordkeus als je schrijft voor een doorsnee lezersgroep?
Professionele taalgebruikers als schrijvers en journalisten, doen er goed aan zich te beperken tot de gemiddelde receptieve woordenschat en een begrip als numineus daarmee te omschrijven. Natuurlijk zullen vakgenoten, thuis is numineuze zaken, met zo'n term communiceren, omdat hen de betekenis ervan vanzelfsprekend duidelijk is.
 
Wat hebben wij hieraan wanneer wij goed en begrijpelijk willen schrijven? Wanneer wij in onze teksten ons zouden beperken tot de woorden die tot onze productieve woordenschat behoren, zou dat tot weinig inspirerende resultaten leiden. In extremo: Jip en Janneke.
Een goede auteur schrijft dus in een combinatie van productieve en receptieve woorden. Dat geeft afwisseling en een zekere intellectuele spanning aan de leesbeleving. Het probleem dat zich daarbij voordoet is dat de auteur in eerste instantie ook alleen maar uit zijn productieve woordenschat kan putten. Om een goede tekst te maken zal hij dus het grote reservoir van receptieve woorden moeten raadplegen.
Er zijn veel synoniemenwoordenboeken. Voor mij is sinds jaar en dag 'Het Juiste Woord' (Standaard betekeniswoordenboek der Nederlandse taal - Standaard Uitgeverij) een onmisbaar attribuut. Het is meer dan dat, want het doet meer dan refereren aan woorden met een nagenoeg zelfde betekenis. Het groepeert woorden rond begrippen, waardoor ook woorden met een afwijkende betekenis kunnen worden meegewogen. Het is daardoor, met zijn ruim 1400 pagina's een schat voor elke literator.  
Frank Heine
 
 
Powered by webXpress