Perspectief

Heb het lief, het perspectief

"Kort voordat hij zijn intrek nam in het dure hotel, had zijn neef hem ontmoet."
 
In het schrijven is het perspectief een lastig fenomeen, waar minder ervaren auteurs dikwijls de fout mee ingaan. Een verkeerd of onlogisch gebruik van het perspectief maakt een tekst rommelig en diffuus. Het klopt niet helemaal, terwijl de zinnen grammaticaal in orde zijn. Maak je er evenwel een goed gebruik van, dan voelt de lezer dat 'het' klopt, dan is glashelder vanuit wiens gedachte en gevoel het verhaal wordt verteld. Wat iemand denkt en voelt kan niet zomaar aan iemand anders worden toebedeeld. Neem bijvoorbeeld de zin: Jan voelde een diep verdriet in zich opkomen, een herinnering aan vroeger die pijnlijk en schrijnend was. Kees, die tegenover hem stond, voelde dat ook. Jan stond op en keek uit over het water. Het verhaal wordt verteld door of vanuit het personage Jan. Alleen hij kan de lezer meedelen wat hij vindt of voelt. Een plotselinge perspectiefwisseling naar Kees is hier onlogisch. Wat wel kan is: Jan zag dat Kees, die tegenover hem stond, er ook moeite mee had. In ons gerechtvaardigd streven om een levendige tekst te schrijven waarbij de lezer soms even op het verkeerde been wordt gezet, is het spelen met het perspectief een goede methode. We nemen beide zinnen van hierboven als voorbeeld. Stel er is sprake van een hoofdpersoon en zijn neef. Van de neef weten we (uit het voorgaande) dat hij dringend de hoofdpersoon wil spreken. Deze echter, de figuur bij wie het perspectief ligt, was voornemens zijn intrek te nemen in een duur hotel. Nu is de eerste voorbeeldzin, doordat we kennis hebben van het voorafgaande, een stuk aannemelijker. Een beetje spannend zelfs. 
De tweede zin (over de verdrietige Jan), kan ook een mooi effect geven, maar dan als een geheel doorgevoerde  perspectiefwisseling:
Kees, die tegenover hem stond, voelde dat ook. Ook Kees had het nodige meegemaakt, had zijn schoolopleiding niet afgerond en was al op jonge leeftijd gaan varen. Om een logisch verloop te krijgen moeten dergelijke perspectiefwisselingen binnen één tekstfragment niet te veel voorkomen. Het perspectief is een prachtig fenomeen dat, mits goed gebruikt, mooie effecten in een literaire tekst kan brengen.
 
Frank Heine
Powered by webXpress